Ομιλία ανακήρυξης του Μητροπολίτου σε Επίτιμο Διδάκτορα του ΠΑΔΑ 12.05.2026

Δεν μπορώ παρά να ξεκινήσω με δυο λόγια πηγαίας ευγνωμοσύ­νης και ειλικρινών ευχαριστιών για την τιμή στο πρόσωπό μου, κυρίως προς εσάς κε Πιερράκο που υποβάλατε την εισήγηση, και στη συνέχεια στη Σύγ­κλητο και στον κ. Πρύτανη, που ενέκριναν και επισφράγισαν με την απόφασή τους την πρόταση. Ιδιαίτερες ευχαριστίες για την επιλογή του χώ­ρου διεξαγωγής της τελετής, που κατά κάποιον τρόπο είναι χώ­ρος της δικής μου ζωής στην Ανατολική Αττική και όχι βέβαια χώρος της δι­κής σας λει­τουργίας ως νεοσύστατου Πανεπιστημίου της Δυτικής Αττι­κής. Θα ήθελα να ευχαριστήσω «ἐκ βαθέων» και όλους εσάς που κάνατε τον κόπο απόψε να βρίσκεστε κοντά μας.

Η αλήθεια είναι ότι εγώ πλέον δεν βρίσκομαι σε ακαδημαϊκή τρο­χιά, και συνεπώς εκ πρώτης όψεως δεν δικαιολογείται η όποια τιμή μου από κάποιο ακα­δη­μαΐκό ίδρυμα. Αλλά και η ζωή μου δεν επιδιώκω να επικεντρώνεται κυρίως σε έργα κοι­νωνικής ή πολιτιστικής προσφοράς. Ο προσα­νατολισμός μου είναι κα­θαρά εκκλη­σια­στι­κός και απο­κλειστικά πνευμα­τικός. Δεν θα έπρεπε να περιμένω βραβεύ­σεις και τιμές. Υπό την έννοια αυ­τήν, αισθάνο­μαι ότι στην από­φαση της βράβευσής μου υπάρχει μία πα­ραφωνία ή του­λάχιστον κάποια υπερβολή. Δεν ξέρω αν αυτό που βά­ρυνε ήταν το έργο της ΓΑΛΙΛΑΙΑΣ ή το παρελθόν μου.

Σκέπτομαι λοιπόν, αντί άλλης ομιλίας, να ανοίξω την καρδιά μου και να προβάλλω την παρούσα εκκλησιαστική μου ιδιότητα πάνω στο επί­πεδο του επιστημονικού και ερευνητικού παρελθόντος μου. Πώς κα­τέ­ληξα αυτό που είμαι ή μάλλον αυτός που είμαι. Ζητώ την κατανόησή σας για τον προ­σωπικό χαρακτήρα του λόγου μου. Δεν θα ήθελα ασφαλώς να μιλήσω για το όποιο έργο μου ούτε πάλι για τον εαυτό μου, προτιμώ όμως να μιλήσω από τον εαυτό μου.

Από μικρός είχα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα επιστημονικά επι­τεύγ­ματα. Για κάποιον λόγο με εντυπωσίαζαν, με μάγευαν. Έβλεπα τα βρά­δια τον ου­ρανό και εκστασιαζόμουν. Ήθελα να μάθω τα μυστικά του κό­σμου. Να κατα­λάβω αυτά που δείχνει και αυτά που κρύβει. Όχι μόνον το τι αλλά και το γιατί. Αγάπησα ιδιαίτερα τη Φυσική με πάθος, αν και νομίζω πως στα μαθηματικά ήμουν καλύτερος. Αυτά όμως, ακόμη και τα εφαρμοσμένα, ήταν αρκετά αφηρημένα. Η Φυσική μού φαινό­ταν πιο ελ­κυστική και πιο όμορφη. Παρά το γεγονός ότι η σκέψη είναι πιο διεισδυ­τική, η αμεσότητα των αισθήσεων και της λογι­κής κατανόησης και εξή­γησης των φαινομένων ασκούσε μια ιδιαίτερη έλξη επάνω μου. Η Φυ­σική μού πρόσφερε αυτή τη δυνατό­τητα παραπάνω από τα μαθηματικά. Όχι τόσο η πειραματική όσο η θε­ωρητική. Με συνήρπαζε.

Ήμουν στις πρώτες τάξεις του γυ­μνασίου, όταν έπεσε στα χέρια μου ένα τεύχος του περιοδικού «Φυσικός Κόσμος», στο οποίο υπήρχε ένα γνωμικό του Κομφούκιου που έλεγε: «Ακούω και ξεχνώ, βλέπω και μα­θαίνω (θυμάμαι), πράττω και καταλα­βαίνω». Μου άρεσε και δεν μου άρεσε. Με ενθουσίασε το καταλαβαίνω, αλλά όχι τόσο και το πράττω. Μπροστά στη λεπτότητα των διεργασιών της σκέψης, η πολλή πρακτι­κό­τητα μού φαινόταν κάπως βάρβαρη επιλογή. Μέχρις ότου έβαλα για πρώτη φορά το μάτι μου σε ένα τηλεσκόπιο στο Haystack, στη Βόρεια Μασσαχου­σέτη. Εκεί άλλαξα κάπως γνώμη. Αγάπησα περισσό­τερο το σώμα μου, την υλικότητα, τον χρόνο, τον αισθητό κόσμο, πράγ­ματα που είχα περι­φρο­νήσει. Αγά­πησα διαφορετικά και τη σκέψη, την ορμητική λο­γική διείσδυση στο άγνωστο, την κα­τανόηση και το ρίσκο του απρό­σιτου και του αθέα­του. Έν­νοιες όπως αιώ­νιο, άπειρο, τέλειο, υπερ-συμμε­τρία, εκτός από υπερφυσικό πε­ριεχόμενο εί­χαν και ένα εντυπωσιακό φυ­σικό. Πί­στεψα ότι το φυσικό είναι πιο σί­γουρο να το δεχτώ από το άλλο, που είναι επενδεδυμένο με αρκετή ασάφεια και αμ­φι­σβήτηση.

Με αξίωσε ο Θεός και βρέθηκα σε ό,τι καλύτερο ως περιβάλλον κα­τάλ­ληλο να δώσει έκφραση στους μύχιους πόθους και στα οράματά μου.

Όταν με δέχθηκαν στο Harvard, στο Τμήμα Αστροφυσικής, κυριο­λεκτικά ξαφνιάστηκα. Είχα κάνει την αίτησή μου χωρίς καμία ελπίδα. Απλά, για να δο­κι­μάσω τον εαυτό μου. Δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ ότι ανάμεσα στις εκα­τοντάδες των αιτήσεων, θα υπήρχε η ελάχιστη έστω πι­θανότητα να δώσουν προ­σοχή στη δική μου. Δεν το πίστευα. Καθόλου. Να όμως που για κάποιον λόγο, μάλλον από λάθος, τελικά ήμουν ανά­μεσα στους λί­γους εκλεκτούς. Αγάπησα τα λάθη των άλλων και άρ­χισα να απολαμ­βάνω τον εαυτό μου. Ζούσα σε ένα όνειρο. Φανταζόμουν κάτι που με υπερέβαινε. Δό­ξαζα τον Θεό, αλλά μάλλον δεν Τον πίστευα. Δεν ήταν πλέον Αυτός η πρώτη μου επι­λογή. Κάποιος άλλος θεός ξεπρό­βαλλε στον ορίζοντα της ζωής μου. Πιο πραγματικός, πιο πειστικός, πιο άμεσος, πιο συμπαθητι­κός.

Σεπτέμβριος του 1980. Το τμήμα διοργάνωσε ένα party γνωριμίας. Εί­χαμε εισαχθεί στο περίφημο διδακτορικό πρόγραμμα του Center for Astro­physics, μόλις τρεις νέοι μεταπτυχιακοί, δύο αμερικανοί κι εγώ, και έπρεπε να γνωριστούμε με τους υπόλοιπους 18. Όλοι μαζί 21 φοιτητές, 48 καθηγητές, 162 διδάκτορες και 5 Nobel. Κάπου εκεί βρισκόμουν κι εγώ. Δεν ήθελε και πολύ να φουσκώσει η φαντασία σου. Ήταν όμως και πολύ εύ­κολο να γλιστρήσεις από την ψευδαίσθηση της αξίας σου στην πραγ­μα­τικότητα της πεζής αλή­θειας σου. Η έπαρση όλων διάχυτη, ανάμεικτη με υπερβάλλουσα αυτοπεποί­θηση και τον αέρα των πετυχημένων, των πρω­τοπόρων, αυτών που τους θαύ­μαζε, που τους ζήλευε, όλος ο κόσμος.

Όταν άρχισαν οι παλαιότεροι εκ των φοιτητών να συστήνονται, ανέ­φεραν τα πανεπιστήμια στα οποία είχαν ολοκληρώσει τις προπτυχια­κές τους σπουδές. Ο ένας από το Princeton,  άλλος από το Yale, τρίτος από το Stanford, κ.ο.κ. Ήρθε και η δική μου σειρά. Τί να έλεγα εγώ; από το University of Thessa­loniki; Ποιος από αυ­τούς θα ήξερε πού βρίσκεται αυτή η πόλη; Για να πε­ρισώσω το κύρος και την αξιοπρέπειά μου, τόλμησα με σχετική αμηχανία να προ­τάξω το όνομα του Αριστοτέλη. Είπα λοιπόν με αμφιλεγόμενο κα­μάρι ότι εγώ αποφοίτησα από το Aristotelian University of Thessaloniki. Σίγουρα σκέφθηκα όλα αυτά τα τέ­ρατα της γνώσης και της μόρφωσης, οι κολοσσοί της σκέψης και της ευφυΐας, θα γνωρίζουν τον Αριστοτέλη και θα με θαυμάσουν για το όνομά του και μόνον. Από κει θα αντλούσα την αξία μου κι εγώ για να σταθώ επάξια μπρο­στά τους.

Ντρέ­πομαι να προ­χωρήσω στην απογοητευτική συνέχεια. Τελικά, δεν ήταν όσο γνωστός νόμιζα ο Αριστοτέλης…

Αυτό όμως που τελικά με ενόχλησε δεν ήταν τόσο αυτό που οι άλλοι είχαν καταλάβει αλλά όσο αυτό που εγώ είχα πει. Είχα διολισθήσει σε ένα ψέμα. Άρχισα να στηρίζω τη σχέση μου πάνω σε ψεύτικες βάσεις. Με κανέναν τρόπο δεν πίστευα ότι η αξία μου είχε σχέση με το όνομα του Αριστοτέλη. Στην ουσία φοβόμουν την αλήθεια μου μάλλον, αλλά και οι υπόλοιποι δεν ήταν τόσο αληθινοί. Στην πορεία των σπουδών μου άρχισα να διαπιστώνω ότι το ανταγωνιστικό περιβάλλον επέβαλε μια αντίληψη, όπου ο καθένας θεωρούσε τον εαυτό του ως τον καλύτερο και εξυπνότερο όλων. Αυτό έπρεπε διαρκώς να αποδεικνύει. Ένα πρόδηλο ψέμα!

Στη συνέχεια βρέθηκα στο ΜΙΤ. Εδώ η κατάσταση ήταν κάπως δια­φορετική. Η τεχνολογική δύναμη σε όλο της το μεγαλείο. Άνθρωποι πανέξυπνοι με δυναμική δημιουργικότητα, με εξασφαλισμένη την καλώς αμειβόμενη επαγγελματική εξέλιξη. Περιβάλλον πιο σκληρό, αλλά ζω­ντανό. Πραγματικά θαυμαστά επιτεύγματα σε όλους τους τομείς του επιστητού, από νανοτεχνολογία και βιοτεχνολογία μέχρι ψηφιακά συ­στήματα και ρομποτική και ό,τι άλλο μπορεί κανείς να φανταστεί ή όχι. Κάθε εργαστήριο και μια μήτρα καινοτόμων ιδιοφυών εφαρμογών. Κι εδώ κυριαρχούσε η αλαζονεία αλλά με διαφορετική μορφή και έκφραση.

Στα πανεπιστήμια αυτά κυριολεκτικά θαύμασα το μεγαλείο της ανθρώπινης σκέψης και των τεράστιων δυνατοτήτων του ανθρώπου. Χά­ρηκα την ανθρώπινη λογικότητα, την ευφυΐα, τη νοημοσύνη. Οι άλλοι όμως δεν χαίρονταν όπως εγώ. Μάλλον υπερηφανεύονταν γι’ αυτά χωρίς να φιλοσοφούν. Για νάμαι ειλικρινής έβλεπα γνώση θαυμαστή και χαρί­σματα εκπληκτικά, αλλά δεν διέκρινα σοφία. Έψαχνα για λίγη ταπεί­νωση και αυτογνωσία. Αντ’ αυτού υπήρχε έπαρση και αλαζονεία, ο δε ορίζοντας έφτανε μέχρι το επί­τευγμα, δεν είχε παραπέρα. Κυριαρχούσε η αίσθηση της επιστημονικής παγ­γνωσίας και τεχνολογικής παντοδυνα­μίας. Ο άν­θρω­πος, ο αναδυόμε­νος θεός!!! Δεν μας χρειάζεται άλλος Θεός.

Κάποια χρόνια αργότερα έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο με τον τίτλο «Truth and Beauty» (Αλήθεια και Ομορφιά), ενός πραγματικά ιδιο­φυούς διάσημου θεωρη­τικού φυσικού, του Subrahmanyan Chandra-sekhar[1]. Διαβά­ζο­ντας τις σκέψεις του, σχημάτισα την εντύπωση ότι γι’ αυ­τόν θεός ήταν η φύση και θεο­λογία η γνώση της φύσης. Εκεί διέκρινε μια αξιοθαύμαστη ομορ­φιά να αναδύεται μέσα από συμμετρίες και ασυμμε­τρίες, κανονικό­τητες και απροσδιοριστίες, από ασύλληπτα για τον αν­θρώπινο νου με­γέθη, από νό­μους που έπρεπε να τους κυνηγήσεις για να τους ανακαλύ­ψεις, από άκα­μπτες στα­θερές, που αυτές όμως όριζαν την αρμονία του κόσμου και τη συντήρηση της ύπαρξης και λειτουργίας του, από φωτεινές αναλα­μπές που εναλλάσσο­νταν με ψυχρό αλλά γεμάτο νόημα σκοτάδι, από μυ­στικά που μόνον η ανθρώπινη ιδιοφυΐα μπορούσε να προσεγγίσει. Και κάτι άλλο. Μέσα από την ομορφιά του φυσικού κό­σμου διέκρινε την από­λυτη αλήθεια να ταυτίζεται αυτή με την πραγμα­τικότητά του. Δεν θα έπρεπε όμως η αλήθεια να εξηγεί τη φυσική πραγ­ματικό­τητα και ως εκ τούτου να την υπερβαίνει; Η επιστημονική προσέγ­γιση, όσο προχωρημένη και αν είναι, μάλλον έχει όρια. Η αλήθεια δεν έχει όρια.

Πράγματι το σύμπαν είναι ένα κόσμημα, και ο μακρόκοσμος και ο μικρόκοσμος, και η ενασχόληση με τα μυ­στικά του κυριολεκτικά μαγευ­τική. Γι’ αυτό και ονομάζεται κόσμος. Όπως και το φαινόμενο της ζωής έχει κι αυτό απίστευτο μεγα­λείο. Μπορεί η φύση να σαγηνεύει τις αισθή­σεις με αυτό που δείχνει, αλλά η με­γάλη ομορφιά της βρίσκεται σε αυτό που κρύβει. Χωρίς αμφιβολία, η επιστήμη είναι το καλύτερο εργαλείο για να απολαύσει κανείς την ομορφιά του φυσικού κόσμου και να ανιχνεύσει τα μυστικά του. Το πρόβλημα είναι πόσο οδηγεί στην αλήθεια. Εδώ είχα και έχω τα ερωτηματικά μου. Η από­λαυση της φύσης των όντων μπορεί να σκεπάσει τη δίψα για την αλήθεια που φιλοξενούν οι λόγοι των όντων. Δηλαδή η ανακά­λυψη της ομορφιάς του φυσικού κόσμου να κρύ­ψει την αλήθεια της ύπαρ­ξης. Εκεί όμως μάλλον υπάρχει μια άλλου εί­δους, μεγαλύτερη ομορφιά.

Μόλις πριν από δύο εβδομάδες, σχολιάζοντας, σε μια εκπληκτική του συνέντευξη, στο Scientific American, τις συνέπειες της πυρηνικής τε­χνο­λογίας, ο περίφημος θεωρητικός φυσικός David Gross (Physics Nobel 2004) δή­λωσε: «αυτό που πλέον με απασχολεί περισσότερο είναι η επιβίωση της αν­θρωπό­τητας παρά η πρόοδος της γνώσης»[2]. Πόσο αξίζει τελικά η επιστη­μονική γνώση, αν αδυνατεί να διασφαλίσει την επιβίωση της αν­θρωπό­τη­τας; Σε τί βοηθούν τα τεχνολογικά επιτεύγματα, αν αποτελούν και απειλή; Πόση νοημοσύνη έχει η Τεχνητή Ευφυΐα; Πόσο αναγκαία εί­ναι; Πόσο αξίζει η γνώση, αν δεν είναι ικανή να εξηγήσει τους λόγους της ομορφιάς αυτού του κόσμου, τους λόγους των όντων;

Η επιστήμη δεν είναι το μείζον, ούτε το όλον, ούτε το περισ­σόν, ούτε το άνευ ορίων, ούτε το πιο αναγκαίο για την ευτυ­χία και ευημε­ρία.

Στη σκέψη μου ήρθε κάτι που είχα διαβάσει στα κεί­μενα του Διο­νυ­σίου Αρεοπαγίτου και με είχε εντυπωσιάσει, χωρίς όμως να μπορώ να το καταλάβω: «Δι’ ἀβλεψίας καὶ ἀγνωσίας ἰδεῖν καὶ γνῶναι τὸ ὑπὲρ θέαν καὶ γνῶσιν, αὐτὸ τὸ μὴ ἰδεῖν καὶ γνῶναι∙ τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ὄντως ἰδεῖν καὶ γνῶναι»^[3], δι’ αβλεψίας και αγνωσίας, βλέπεις και γνωρίζεις αυτό που υπερβαίνει τη θέα και τη γνώση. Αυτό που δεν οράται και δεν γνωρίζεται. Έτσι μόνο πραγματικά βλέπεις και γνωρίζεις.

Με την επιστήμη οράς δια των αισθήσεων και γνωρίζεις δια της ευ­φυ­ΐας. Κατασκευάζουμε τηλεσκόπια ή μικροσκόπια για να βλέπουμε ακόμη και αυτά που δεν φαίνονται με γυμνό οφθαλμό, έχουμε θεωρίες για να ερμηνεύ­ουμε τα δυσνόητα, τον μη άμεσα αντιληπτό αλλά υπαρ­κτό φυσικό κόσμο. Ανακαλύπτεις τον κόσμο, όχι όμως και την αλήθεια. Αυτή σου αποκαλύπτεται, δεν την ανακαλύπτεις. Δεν υπάρχει επαρκής ερμη­νεία του κόσμου χωρίς τους λόγους των όντων. Η πάλη με το άγνωστο και δυσνό­ητο είναι αντικείμενο της επι­στήμης. Εκείνη την εποχή άρχισε και η συ­ζήτηση για το αθέατο σύμπαν. Στη φύση υπάρχει και η αθέατη πλευρά, σκοτεινή ύλη και ενέργεια, κο­ντά στο 95% συνο­λικά, και το άγνωστο, το οποίο όσο το γνωρίζουμε τόσο αυτό διευ­ρύνεται. Τελικά από αυτό που υπάρχει γνωρίζουμε μόνο το 5%.

Έτσι συμβαίνει και με τον άνθρωπο. Δεν είναι μόνον σώμα και ευ­φυΐα, αίσθηση και λογική, μια εξελιγμένη σκεπτόμενη βιολογική μη­χανή. Έχει και άλλους ορίζοντες, που δεν τους προσεγγίζει η επιστήμη, που δεν μπορεί να τους θεραπεύσει η τεχνολογία. Αυτές μπορούν να εξε­τάζουν και να θαυμά­ζουν το λίγο της φαινοτυπικής ταυτότητάς του, το οποίο είναι υπέροχο. Αλλά δεν είναι το όλον της αλήθειας του. Είναι το λίγο, το πολύ λίγο. Ο άν­θρωπος είναι και κάτι πολύ περισσότερο και κυρίως αυτό, το οποίο προσεγγίζε­ται «δι’ αβλεψίας και αγνω­σίας». Αυτό άρ­χισε να με συναρπάζει περισσότερο. Αυτό έπρεπε να ανα­καλύψω∙ ποια είναι η όραση της «αβλεψίας» και ποια η γνώση της «αγνω­σίας». Και εδώ βρέ­θηκα μπρο­στά στη ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ.

Εκεί αντίκρυσα μια έννοια γνωστή σαν λέξη, παρεξηγημένη όμως στην κατανόησή της, συνήθως παρερμηνευμένη και κακοποιημένη, άγνωστη στην εφαρμογή της, έννοια που την φοβόμουν, αυτή όμως έδει­χνε να αποτελεί την πύλη εισόδου στον μυστικό κόσμο της Αλήθειας· την απόλυτη ταπεί­νωση, την κένωση, το άδειασμα από την πείσμονα γνώμη,  από το άκα­μπτο θέλημα και το αχαλίνωτο δικαίωμα. Το πρώτο ειρηνεύει τούς λογι­σμούς, το δεύτερο ηρεμεί τη βούληση και το τρίτο  ησυχάζει το θυμικό. Έτσι καθαίρεται ο άνθρωπος, ελευθερώνεται και φω­τίζεται, μπο­ρεί να ορά τα μη ορώμενα και να κατανοεί τα υπέρ έννοιαν. Ωραία έκ­πληξη! Μεγάλη πρόκληση! Μοναδική ευκαιρία!

Η επιστημονική γνώση δεν είναι τέλεια ούτε τελει-ώνει τον άν­θρωπο. Δεν φτιά­χνει ούτε σο­φούς ούτε αγίους ούτε ηθικούς ούτε καν κα­λούς πολίτες γι’ αυτόν τον κόσμο. Παράγεται από έξυπνους, ικανούς και δυνα­τούς, συχνά όμως τους εκτοξεύει σε ψεύτικους ουρανούς. Δεν υπάρ­χει θεωρία των πάντων ούτε η επιστήμη απαντά στα μεγάλα ερωτήματα, όπως προσπά­θησε να υποστηρίξει ο Stephen Hawking [4]. Δεν μπορεί.

Η επιστήμη δεν παράγει ηθική ούτε πνεύμα. Δεν έχει τέτοια δυ­να­τό­τητα. Η ανθρωπολογία της είναι στενή, φτωχή, μονοδιάστατη. Το πρό­βλημα μαζί της δεν είναι η ταυτότητα και οι δυνατότητές της. Αλλά, όπως συμβαίνει και με την Τεχνητή Υπερευφυΐα, το πρόβλημα είναι το πώς εμείς την θεωρούμε. Θεός δεν είναι, αλλά, αν έτσι την πιστεύουμε, έχουμε χάσει την αλήθεια μας, είμαστε σε λά­θος δρόμο. Εγώ έψαχνα κάτι που να είναι, όχι κάτι που εγώ ή άλλοι να νομί­ζουμε πως είναι.

Η Εκκλησία μιλάει για έννοιες, όπως απρόσιτο, άγνωστο, άρρητο, κτιστό και άκτιστο. Είναι μια επιστήμη πολύ πιο πάνω από την επιστήμη, κάτι που αναδεικνύει και την επιστήμη[5]. Η ανθρωπολογία της είναι ασύλ­ληπτη, απείρως πιο ελεύ­θερη. Αναδεικνύει τον άνθρωπο περισσό­τερο από όσο η επιστήμη και η τεχνολογία. Του προσθέτει διαστάσεις που αυ­τές αγνοούν. Την αλήθεια δεν την ανακαλύπτεις με την ορθή λογική· σου αποκαλύπτεται με τη λογική της πίστης. Η ανακάλυψη έχει κέντρο της τον άνθρωπο, η αποκάλυψη τον Θεό. Έτσι κατέληξα στη σπουδή της «αβλεψίας και αγνωσίας», της Ορθόδοξης θεολο­γίας, της άλλης λογικής.

Έτσι, και κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, οδηγήθηκα και στην προσέγ­γιση του ανθρώπινου μυστηρίου και των σύγχρονων βιοϊατρι­κῶν προκλήσεων, μέσω μιας θεολογικής βιοηθικής. Μιας ηθικής που δεν πνί­γεται σε πρακτικά διλήμματα, που δεν πε­ριορίζεται στο να απο­φασί­ζει τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται, τι είναι σωστό και τι λάθος, που δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις αλλά ανοίγει δρόμους, που προ­στατεύει και αξιοποιεί το αυτεξούσιο έτσι που να ελευθερώνει τον άνθρωπο, που δεν τον συμπιέζει στη ζωι­κότητα και προσωρινότητά του, που δεν τον στραγκαλί­ζει στον παρα­πλα­νητικό ορθολογισμό του, που αναδεικνύει τη θεοείδειά του, που δεν τον απο­μακρύνει από την αιώνια προ­οπτική του. Μιας ηθικής που δεν γεννιέται από την επιστήμη, αλλά όσο ο κόσμος προοδεύει τόσο αυτή κα­θίσταται αναγκαία για να ελέγχει η ίδια δη­μιουρ­γικά την πρόοδο.

Υπάρχει και συνέχεια σε αυτό το ταξίδι. Η επιστήμη και η ορθή λο­γική αδυνατεί να αντιμετωπίσει τον θάνατο, δεν μπορεί να τον νικήσει, ούτε κά­πως να τον υπερβεί. Αυτός όμως αποτελεί τη μεγαλύτερη στα­θερά της ζωής, το πιο σίγουρο γεγονός. Γι’ αυτήν ο θάνατος είναι αμετά­κλητο τέλος, επιστροφή στην ανυπαρ­ξία. Δεν μπορεί να δει παραπέρα. Αν όμως αυτό αποτελεί αλήθεια, τότε η ζωή δεν έχει νόημα, είναι πολύ σύ­ντομη και υπερβολικά απρόβλεπτη και απροσδιόριστη. Δεν έχει καμία αξία, καμία σημασία, γιατί η ορμή της ανυπαρξίας συνθλίβει την ύπαρξη οριστικά, την εξα­φανίζει. Μήπως ό­μως «δι’ αβλεψίας και αγνω­σίας» θα μπορούσαμε να δούμε λίγο παρα­πέρα;

Έτσι αποφάσισα να ασχοληθώ με τον θάνατο και με την απειλη­τική για τη ζωή ασθένεια. Όχι τόσο για να λύσω ένα υπαρκτό κοινωνικό πρό­βλημα -δεν λύνονται αυτά-, όχι για να κάνω την καλή μου πράξη -δεν χρειάζεται αυτό-, αλλά για να βρεθώ γυμνός μαζί με άλλους μπροστά στη μεγαλύτερη πρόκληση. Στόχος να ανα­στρα­φεί η καθιερωμένη πο­ρεία από τη ζωή στον θάνατο και να γίνει από τον θάνατο στην όντως ζωή. Αυτό λέγει η Εκκλησία. Αυτό είναι η Ανά­σταση του Χριστού. Αυτό προσπαθεί η ΓΑΛΙ­ΛΑΙΑ, δίπλα στο Προσκύ­νημα της Αναστάσεως, εδώ που βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή∙ να δώσει ανακούφιση σε αυτούς που εγκαταλείπει η επιστήμη∙ να δώσει νόημα σε αυτούς που δεν μπορεί να βοηθήσει η επιστημονική γνώση∙ να δώσει ζωή εκεί που ο θάνατος είναι ορατός∙ να ομορφύνει τη ζωή, προσφέροντας ποιότητα και χαρίζοντας ελ­πίδα τότε που αυτή, η ζωή, αποκτά το χειρότερό της πρόσωπο, τότε που ο άνθρωπος πνίγεται από το δράμα του, τότε που χάνει το κάλλος και τη δόξα του, τότε που τρομάζει στο αντίκρισμα του θολού μέλλοντός του. Σκοπός της είναι όποιος έρχεται να πε­θαίνει ζω­ντανός. Μέσα σε ατμό­σφαιρα φωτός, χαράς, ζωής και ελπίδας. Να νιώθει στην αγκαλιά της πο­λύτιμος, επιθυμητός, αγαπητός. Αγωνι­ζόμαστε να περνάει τις τε­λευταίες του στιγμές κοντά μας, οπωσδήποτε εξαιρετικά δύσκολες, σαν τις πιο κο­ντινές όμως στην αλήθεια από όλη του τη ζωή. Με αγάπη και νό­ημα. Αυτό είναι ποιότητα. Και αν ο ασθενής αρνείται ή δυσκολεύ­εται να δει στο μέλλον και να πιστέψει, να αυξάνει η δική μας πίστη. Αυτό προστα­τεύει την αξιοπρέπεια του ανθρώπου και αναδεικνύει την αξία του. Αυτό επιβεβαιώνει τον Θεό περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.

Η επιστήμη είναι ένα από τα μεγαλύτερα δώρα του Θεού. Τον ευ­γνω­μονώ που μου το χάρισε πλουσιοπάροχα. Την αγάπησα, την από­λαυσα, την ευχαριστήθηκα. Δεν την πίστεψα όμως ως θεότητα. Μου έμαθε να σκέπτομαι. Μου δίδαξε να απολαμβάνω την ομορφιά του κό­σμου. Με προβλημάτισε για την αλήθεια, αλλά δεν μου την φανέρωσε. Αυτό το βρήκα στην Εκκλησία. Σε αυτήν έμαθα ποια είναι η μόνη Αλή­θεια, η με­γαλύ­τερη παγκόσμια σταθερά και αυτή μου φανέρωσε τη με­γαλύ­τερη Ομορ­φιά. Αυτή μου έδειξε και την αλήθεια της πίστης και την ομορφιά της αγάπης. Μου έδωσε και τη δυνατότητα να δοξάζω τον Θεό δια της επι­στήμης[6].

Η Εκκλησία δεν είναι επιστήμη. Ούτε μία επιστήμη. Είναι μεγάλο Πανεπιστήμιο! Αυτό που σήμερα τιμάται δεν είναι το πρόσωπό μου∙ είναι αυτό που μόλις περιέγραψα, είναι η Εκκλησία.

Σας ευχαριστώ πολύ για την τιμή και την ευκαιρία να μιλήσω για την Αλήθεια από την καρδιά μου.

Χριστός Ανέστη!